Mọi chuyện thường bắt đầu rất nhẹ. Một lần bạn thấy đau âm ỉ ở khớp háng sau khi đi lại nhiều. Một lần khác, cơn đau xuất hiện khi đứng lâu hoặc bước mạnh chân. 
 
Vì không đau dữ dội, nhiều người dễ cho rằng đó chỉ là mỏi cơ hay dấu hiệu thoáng qua của vận động quá sức. Nhưng đôi khi, cảm giác khó chịu tưởng như rất nhỏ đó lại liên quan đến phần chỏm xương đùi - bộ phận tham gia tạo nên khớp háng.
 
Khi khu vực này không còn được nuôi dưỡng đầy đủ bởi máu trong thời gian dài, xương sẽ yếu dần, giảm khả năng chịu lực và có thể ảnh hưởng đến việc đi lại, vận động.
 

Bên trong mỗi khớp là một hệ thống cần được nuôi sống mỗi ngày

 
Chỏm xương đùi là phần đầu tròn của xương đùi, nơi tiếp xúc trực tiếp với ổ cối để tạo thành khớp háng.
 
Toàn bộ phần xương này được nuôi dưỡng bởi một hệ thống mạch máu rất nhỏ, gần như không có nguồn dự phòng nào khác. 
 
Điều đó có nghĩa là chỉ cần hệ thống mạch máu đó bị tắc nghẽn hoặc tổn thương, xương sẽ lập tức rơi vào trạng thái thiếu nuôi dưỡng.
 
Điều ít ai biết là tế bào xương có thể bắt đầu chết chỉ sau 12 đến 48 giờ thiếu máu, nhưng cơ thể gần như không phát ra tín hiệu đau rõ ràng ngay lúc đó.
 
Xương yếu dần từ bên trong, nứt vỡ âm thầm vì không còn đủ sức chịu lực, rồi đến một thời điểm chỏm xương đùi xẹp xuống và kéo theo biến dạng toàn bộ khớp háng.
 
Toàn bộ quá trình đó có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, trong khi người bệnh vẫn đi lại bình thường mà không hề hay biết.

Ảnh: Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi

 

Bệnh không chừa người trẻ, và không cần chấn thương mới xuất hiện

 
Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi đang được ghi nhận xuất hiện ngày càng nhiều ở người trong độ tuổi 20 đến 40, một con số khiến không ít người bất ngờ vì vẫn quen nghĩ đây là bệnh của tuổi già.
 
Điều đáng chú ý là phần lớn những người trẻ mắc bệnh này không trải qua chấn thương lớn nào trước đó. 
 
Thay vào đó, nguyên nhân thường đến từ những thứ gần gũi hơn trong cuộc sống hàng ngày.
 
Dùng corticoid liều cao hoặc kéo dài mà không có chỉ định và theo dõi chặt chẽ là một trong những yếu tố phổ biến nhất.
 
Thói quen uống rượu bia kéo dài làm rối loạn chuyển hóa lipid, tạo điều kiện cho mạch máu nhỏ nuôi xương bị bít tắc dần. 
 
Hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu hay các bệnh nền như tiểu đường và cao huyết áp cũng đều có thể làm hệ mạch nuôi xương suy yếu theo thời gian mà không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nào.
 

Từ khó chịu nhỏ đến lúc không còn đi lại thoải mái như trước

 
Ban đầu chỉ là cảm giác đau âm ỉ ở vùng khớp háng, đôi khi lan xuống đùi hoặc mông, xuất hiện khi đi lại nhiều hoặc đứng lâu rồi tự giảm khi nghỉ ngơi.
 
Kiểu đau này quá dễ bị nhầm với mỏi cơ hay vận động quá sức, nên hầu hết mọi người đều không nghĩ đến việc đi khám.
 
Nhưng bên trong, xương đang dần mất đi khả năng chịu lực. Khớp háng bắt đầu kém linh hoạt hơn, xoay chân trở nên khó khăn hơn trước một chút, rồi thêm một chút nữa.
 
Đến giai đoạn nặng hơn, cơn đau không chỉ còn xuất hiện khi vận động mà kéo dài dai dẳng, những việc quen thuộc như đi bộ, lên cầu thang hay đứng lên ngồi xuống đều trở nên nặng nề hơn. 
 
Khi chỏm xương đùi đã xẹp và khớp háng biến dạng, thay khớp nhân tạo gần như là lựa chọn bắt buộc ở một độ tuổi lẽ ra chưa cần nghĩ đến điều đó.
 
Các bác sĩ thường nhắc đến một khoảng thời gian gọi là giai đoạn còn có thể bảo tồn, khi xương chưa xẹp và khớp chưa biến dạng. Đây là thời điểm duy nhất mà có thể can thiệp để giữ lại khớp thật. 
 
Một khi giai đoạn đó qua đi, mọi lựa chọn về sau đều trở nên phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều.

Ảnh: Các giai đoạn hoại tử chỏm xương đùi

 

Chủ động từ hôm nay để không hối tiếc về sau

 
Điều trị hoại tử vô mạch chỏm xương đùi phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện và cần bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Nhưng có những thứ hoàn toàn trong tầm tay ngay từ bây giờ, trước khi cần đến bác sĩ.
 
Hạn chế rượu bia, không tự ý dùng corticoid kéo dài, bỏ thuốc lá và kiểm soát mỡ máu là những thay đổi có tác động trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh.
 
Vận động đều đặn ở mức hợp lý giúp duy trì tuần hoàn và sức khỏe khớp, nhưng nên tránh các hoạt động tạo áp lực quá lớn lên khớp háng khi đã có triệu chứng.
 
Song song với đó, cơ thể cũng cần được nuôi đúng cách để duy trì cấu trúc xương và sụn khớp.
 
Chế độ ăn đủ dưỡng chất là nền tảng, và với người có dấu hiệu đau nhức khớp tái phát hoặc thuộc nhóm nguy cơ, việc bổ sung thêm các hoạt chất hỗ trợ xương khớp như glucosamine, chondroitin, collagen type II, omega-3, curcumin, vitamin D và canxi là hướng đáng cân nhắc.

Ảnh: Một số thực phẩm tốt cho xương khớp

Các thành phần này hỗ trợ bảo vệ sụn khớp, duy trì độ bền của xương và giúp kiểm soát phản ứng viêm từ bên trong. 
 
Điều quan trọng là chọn sản phẩm rõ nguồn gốc và hiểu rõ đây là giải pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị y khoa.
 
Nếu cơn đau vùng khớp háng kéo dài nhiều ngày, tăng lên khi đi lại hoặc đứng lâu mà không rõ nguyên nhân, đừng chờ đến lúc đau nặng mới đi khám.
 
Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi nguy hiểm không phải vì nó đau dữ dội, mà vì nó không đau đủ để khiến người ta lo lắng. 
 
Nhận ra sớm, thay đổi lối sống kịp thời và chăm sóc xương khớp từ bên trong là những gì bạn có thể làm ngay hôm nay, trước khi cơn đau nhỏ trở thành hậu quả lớn.
 
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.
Dr. Bùi Thanh-BS. CKII