Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, thường xuyên chóng mặt hay chỉ làm việc một lúc đã thấy kiệt sức là những biểu hiện thường gặp của thiếu máu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30% dân số toàn cầu đang bị thiếu máu ở các mức độ khác nhau.
Khi nhận kết quả xét nghiệm cho thấy thiếu máu, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc bổ sung sắt hoặc ăn uống bồi dưỡng. Tuy nhiên, không ít trường hợp đã bổ sung sắt trong nhiều tháng nhưng tình trạng thiếu máu vẫn cải thiện rất ít hoặc liên tục tái phát.
Lúc này, vấn đề có thể không chỉ nằm ở lượng sắt được đưa vào cơ thể mà còn ở khả năng hấp thu các dưỡng chất tạo máu. Và một trong những cơ quan đóng vai trò quan trọng nhưng thường bị bỏ quên chính là dạ dày.

Dạ dày liên quan gì đến quá trình tạo máu?

Để tạo ra hồng cầu, cơ thể cần nhiều dưỡng chất như sắt, vitamin B12 và acid folic. Tuy nhiên, việc ăn đủ chưa đồng nghĩa với hấp thu đủ.
Dạ dày là nơi khởi đầu của quá trình tiêu hóa và góp phần tạo điều kiện để các vi chất này được hấp thu hiệu quả ở ruột non. Khi niêm mạc dạ dày bị viêm hoặc tổn thương kéo dài, quá trình này có thể bị ảnh hưởng, khiến cơ thể thiếu nguyên liệu tạo máu dù chế độ ăn vẫn đầy đủ.
Đây là nguyên nhân ít được chú ý ở những người thiếu máu kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Khi dạ dày không còn hỗ trợ hấp thu vitamin B12

Vitamin B12 là dưỡng chất thiết yếu để tạo hồng cầu và duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh.
Để hấp thu được vitamin này, dạ dày phải sản xuất yếu tố nội tại (intrinsic factor). Đây là một loại protein giúp vitamin B12 được hấp thu tại hồi tràng.
Ở những người bị viêm dạ dày tự miễn hoặc viêm teo niêm mạc dạ dày, lượng yếu tố nội tại có thể giảm đáng kể, dẫn đến thiếu vitamin B12.
Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
•    Mệt mỏi kéo dài. 
•    Da xanh. 
•    Chóng mặt. 
•    Tê bì tay chân. 
•    Giảm trí nhớ. 
•    Khó tập trung. 
Các triệu chứng này thường diễn biến từ từ nên rất dễ bị nhầm với tình trạng căng thẳng hoặc làm việc quá sức. Nếu kéo dài, thiếu vitamin B12 có thể gây tổn thương thần kinh, một số trường hợp khó hồi phục hoàn toàn.

Viêm dạ dày mạn tính cũng có thể gây thiếu sắt

Không chỉ vitamin B12, việc hấp thu sắt cũng phụ thuộc một phần vào hoạt động bình thường của dạ dày.
Acid dạ dày giúp hòa tan thức ăn và tạo điều kiện chuyển sắt từ dạng ferric (Fe³⁺) sang dạng ferrous (Fe²⁺), là dạng được hấp thu tốt hơn tại tá tràng. Khi tình trạng viêm kéo dài làm giảm tiết acid, khả năng hấp thu sắt cũng có thể suy giảm.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa sắt thông qua nhiều cơ chế khác nhau, góp phần làm tăng nguy cơ thiếu sắt ở một số người bệnh.
Một nguyên nhân khác cũng cần lưu ý là chảy máu tiêu hóa mạn tính.
Khác với xuất huyết dạ dày cấp gây nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, các ổ viêm hoặc loét dạ dày đôi khi chỉ rỉ máu rất ít trong thời gian dài mà người bệnh không hề nhận biết. Lượng máu mất mỗi ngày tuy nhỏ nhưng tích lũy trong nhiều tháng hoặc nhiều năm có thể làm cạn kiệt dự trữ sắt và dẫn đến thiếu máu.

Thiếu máu khi nào nên nghĩ đến nguyên nhân từ dạ dày?

Không phải mọi trường hợp thiếu máu đều bắt nguồn từ bệnh lý dạ dày. Tuy nhiên, nên nghĩ đến khả năng này nếu tình trạng thiếu máu kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không cải thiện dù đã điều trị phù hợp.
Đặc biệt khi kèm theo các biểu hiện như:
•    Đầy bụng. 
•    Khó tiêu. 
•    Ăn nhanh no. 
•    Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị. 
•    Chán ăn. 
•    Sụt cân không rõ nguyên nhân. 
Người có tiền sử viêm loét dạ dày, nhiễm HP hoặc thường xuyên sử dụng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) cũng nên được đánh giá nguyên nhân từ đường tiêu hóa khi bị thiếu máu.
Nếu nguyên nhân là viêm dạ dày, loét dạ dày hoặc nhiễm HP thì việc điều trị các bệnh lý này đóng vai trò quan trọng, bởi chỉ bổ sung sắt hay vitamin đơn thuần thường không giải quyết được tận gốc vấn đề.

Chăm sóc dạ dày cũng góp phần bảo vệ quá trình tạo máu

Bên cạnh điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, duy trì sức khỏe niêm mạc dạ dày cũng góp phần tạo điều kiện cho quá trình hấp thu dưỡng chất diễn ra hiệu quả hơn.
Ngoài chế độ ăn uống hợp lý, hạn chế rượu bia, thuốc lá và các yếu tố gây kích thích niêm mạc, một số hoạt chất có nguồn gốc tự nhiên cũng đang được nghiên cứu nhằm hỗ trợ bảo vệ dạ dày.
Curcumin chiết xuất từ nghệ vàng là một trong những hoạt chất được quan tâm nhiều nhất nhờ đặc tính chống oxy hóa và hỗ trợ giảm phản ứng viêm và góp phần bảo vệ niêm mạc dạ dày trước các tác nhân gây hại. Các dạng nano curcumin công nghệ cao được phát triển nhằm cải thiện khả năng hấp thu so với curcumin thông thường, có thể được dùng như một giải pháp hỗ trợ cho người viêm dạ dày mạn tính hoặc cần chăm sóc dạ dày lâu dài. Tuy nhiên, các sản phẩm chứa curcumin chỉ có vai trò hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị và cũng không phải là giải pháp điều trị thiếu máu.

Thiếu máu không phải lúc nào cũng đơn thuần là thiếu sắt. Trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cho thấy dạ dày đang gặp vấn đề, làm cản trở quá trình hấp thu các dưỡng chất cần thiết cho tạo máu.
Vì vậy, nếu thiếu máu kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không cải thiện dù đã bổ sung sắt đúng cách, hãy trao đổi với bác sĩ để được tìm nguyên nhân thay vì chỉ tiếp tục bổ sung vi chất.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa